จุดเริ่มต้นของรัฐสวัสดิการในไทย

สวัสดิการรัฐ กับ รัฐสวัสดิการ

 

เขียนโดย  ลูกแก้ว

 

สารคดีต่างประเทศชุดหนึ่งเล่าถึงเด็กหญิงอังกฤษที่ประสบโชคร้ายจากอุบัติเหตุแม่ทิ้งก้นบุหรี่ในห้องจนเกิดเพลิงไหม้และเผาร่างเด็กไหม้ประมาณ 60% ผลจากไฟไหม้ทำให้เด็กต้องเสียโฉมและมีบาดแผลทั้งร่างกายแลดูอัปลักษณ์อย่างมาก มารดาทนดูสภาพลูกสาวและรับต้นเหตุที่ตนทำลายอนาคตลูกสาวไม่ได้จึงหนีหายจากไป ปล่อยให้พ่อของเด็กหญิงรับภาระดูแลเพียงคนเดียว ขณะที่พ่อก็เป็นคนงานในโรงงานเท่านั้นและเขาจำเป็นต้องลาออกจากงานไปดูแลลูกสาวที่บาดเจ็บสาหัสอีกทั้งต้องการความดูแลใกล้ชิดจากครอบครัวมากพิเศษ บาดแผลไฟไหม้และการทำศัลยกรรมเพื่อให้เด็กใช้ชีวิตในสังคมต่อไปได้ต้องใช้เงินจำนวนสูงมากและเวลานานหลายสิบปี ด้วยความเป็นรัฐสวัสดิการของอังกฤษค่ารักษาพยาบาลและค่าจ้างพยาบาลหรือนักกายภาพบำบัดที่ช่วยฟื้นฟูชีวิตเด็กหญิงคนนี้ รวมทั้งเบี้ยเลี้ยงให้พ่อผู้เสียสละเพื่อลูกล้วนมาจากรัฐบาลทั้งสิ้น ณ วันที่ถ่ายทำสารคดีนี้การผ่าตัดตกแต่งใบหน้าให้น่าดูขึ้นและจัดแยกนิ้วให้ใช้งานสะดวกขึ้นเพิ่งเสร็จสิ้น เด็กหญิงเริ่มน่ามองมากขึ้น รอยยิ้มและเสียงหัวเราะของเธอทำให้แน่ใจว่า พ่อของเธอดูแลกายและจิตใจของลูกได้ดีอย่างยิ่ง หากเหตุการณ์เช่นนี้เกิดขึ้นในไทย เด็กหญิงคนนี้ต้องถูกปล่อยให้ตายด้วยความจำเป็นที่ไม่มีเงินรักษาบาดแผลสาหัสเพียงนี้เนื่องจากประเทศไทยไม่มีสวัสดิการรอบด้านอย่างในอังกฤษ แต่การเดินทางสู่รัฐสวัสดิการได้เริ่มต้นขึ้นแล้วตั้งแต่ปีพ.ศ. 2544 ซึ่งถือเป็นความหวังของคนไทยที่จะได้รับประโยชน์สูงสุดจากนโยบายดังกล่าว

การเป็นรัฐสวัสดิการนั้นต้องใช้งบประมาณสูงมาก หมายความว่า รัฐบาลต้องมีเงินใช้จ่ายในโครงการจำนวนมากและต้องมีระบบจัดการที่รัดกุมเพื่อประโยชน์สูงสุดแก่ประชาชนมิใช่เพียงค่ารักษาพยาบาล แต่ยังครอบคลุมถึงการฟื้นฟูชีวิตร่างกายให้อยู่รอดในสังคมต่อไป ขณะที่ประเทศไทยยังถือเป็นประเทศกำลังพัฒนาที่มีรายได้ไม่สูงเมื่อเทียบกับประเทศทางตะวันตก แต่ปีพ.ศ. 2544 พรรคไทยรักไทยภายใต้การนำของรัฐบาลทักษิณ ชินวัตร ปฏิรูประบบสุขภาพของคนไทยใหม่โดยตั้งชื่อโครงการ 30 บาทรักษาทุกโรค หลังจากหาเงินมาชดใช้หนี้สินของกองทุนไอ เอ็ม เอฟ หมดแล้ว เริ่มแรกก็มีหลายคนไม่เชื่อว่าจะสามารถดูแลคนไทยได้ แต่ด้วยวิธีจัดการแบบใหม่ทำให้สามารถนำงบประมาณจำนวนมากไปช่วยรักษาสุขภาพคนไทยได้อย่างมีประสิทธิภาพอันเป็นที่พอใจแก่คนไทยส่วนใหญ่ ดังเช่น คนจนผ่าตัดต้อกระจก รักษาโรคหัวใจ เปลี่ยนไต ผ่าตัดแผลไฟไหม้น้ำร้อนลวก รักษามะเร็งหรือเอดส์ เป็นต้น ด้วยแนวคิดว่าคนไทย 63 ล้านคนใช่ว่าจะเจ็บป่วยในเวลาเดียวกัน จึงนำเงินก้อนเดียวกันไปช่วยคนที่เดือดร้อนก่อน เรียกว่า การหมุนเงินไปใช้ประโยชน์สูงสุด ทำให้ชีวิตและสุขภาพคนไทยดีขึ้นตามงบประมาณที่เพิ่มขึ้นทุกปี สถิติการเสียชีวิตเพราะขาดโอกาสรักษาโรคน้อยลง เป้าหมายของรัฐบาลในเวลานั้น คือ กระจายโอกาสด้านสุขภาพให้ทั่วประเทศแก่คนไทย ทั้งนี้รัฐบาลตระหนักใจดีว่า ต้องใช้งบประมาณสูงมาก จึงเน้นการทำมาค้าขายผลผลิตเกษตรกรรมและอุตสาหกรรมเพื่อนำรายได้มาอุดหนุนโครงการดังกล่าว แม้โครงการนั้นจักเน้นการรักษาในโรงพยาบาลเป็นหลัก อันแตกต่างจากสวัสดิการรัฐในยุโรปที่ดูแลคนไข้เมื่อกลับบ้านด้วยเพื่อให้เขามีชีวิตความเป็นอยู่ในสังคมได้ อย่างน้อยก็เป็นก้าวแรกของการไปสู่รัฐสวัสดิการของไทย เพราะโครงการ 30 บาทรักษาทุกโรคมอบสิทธินี้แก่คนไทยทั้งประเทศโดยไม่เลือกชั้นวรรณะ แค่ถือสัญชาติไทยเท่านั้น สิทธินี้มีติดตัวตั้งแต่คนไทยถือกำเนิดขึ้นมาเยี่ยงเดียวกับสิทธิเลือกตั้ง โดยรัฐช่วยดูแลตั้งแต่การตั้งครรภ์ การถือกำเนิด ความรู้ในการเลี้ยงดู การรักษาพยาบาล

นโยบายโครงการรักษาทุกโรคของรัฐนั้นได้รับงบประมาณจากรัฐบาลและวิธีจัดการระบบรักษาพยาบาลให้เข้ากับงบประมาณ โดยคนไทยจะได้รับการรักษาโรคทั่วไป โรคร้ายแรงทุกประเภท อย่างเหมาะสมและเน้นให้หายจากโรคหรือมีชีวิตดีขึ้น ถ้ามิอาจรักษาหายขาดได้ สิ่งที่ยังขาดไปคือ การดูแลหลังออกจากโรงพยาบาลแล้ว หลายคนอาจมีอาการเรื้อรังหรือความพิการ เช่น การเป็นอัมพาต บาดแผลหลังไฟไหม้ที่มีความพิการติดตัว และอื่นๆ ซึ่งต้องมีการดูแลต่อเนื่องตลอดชีวิตด้วยการมีพี่เลี้ยง พยาบาล คอยช่วยเหลือหรือแนะนำพวกเขาเพื่อให้มีชีวิตต่อไปในสังคมได้ ล้วนต้องมีค่าจ้างหรือเบี้ยเลี้ยงแก่บุคลากรเหล่านั้น มันเป็นโครงการใหญ่ที่เป็นแนวคิดต่อไปของรัฐบาลไทยรักไทยซึ่งในเวลานั้นมีความสามารถหารายได้เข้าประเทศสูงมาก จนกระทั่งโครงการ 30 บาทรักษาทุกโรคประสบความสำเร็จอย่างดีและเป็นที่ชื่นชอบของคนไทยทั้งประเทศโดยเฉพาะคนยากจน เมื่อจัดให้เลือกตั้งใหม่หลังจากทำงานครบวาระ 4 ปีแล้ว คนไทยส่วนใหญ่ก็ยังเลือกส.ส.จากพรรคนี้เข้าบริหารประเทศเพื่อหวังให้สานงานสุขภาพนี้ต่อเนื่องไปจนถึงระดับเดียวกับประเทศยุโรปตะวันตกตามนโยบายของพรรค ด้วยความสำเร็จของโครงการนี้ผูกใจคนไทยอย่างมากทำให้พรรคนี้เป็นที่อิจฉาของพรรคฝ่ายค้านในเวลานั้นซึ่งกลัวเกรงว่า หากปล่อยเวลาต่อไปคนไทยอาจชื่นชอบพรรคนี้เพิ่มขึ้นและเหนียวแน่นขึ้น ตนจักไม่มีวันเป็นรัฐบาลอีกแน่ จึงรวมตัวกับผู้ได้รับความเสียหายจากการทำงานของพรรครัฐบาลเพื่อหวังโค่นล้มพรรคดังกล่าว ในที่สุด พรรคนี้ก็ถูกกลุ่มที่รวมหัวกันของฝ่ายค้าน ทหารเกษียณที่ฝักใฝ่อำนาจเก่าแก่ ทหารใหม่ที่กลัวบารมีของทหารแก่เกินเหตุ กลุ่มตุลาการ ทำลายล้างล้มพรรคดังกล่าวลง หลังจากทำปฏิวัติสำเร็จในเดือนกันยายน พ.ศ. 2549

รัฐบาลของคณะปฏิวัติไม่ชื่นชอบโครงการนี้นัก แต่คนไทยส่วนใหญ่ต้องการและชอบมาก จึงไม่กล้าล้มโครงการนี้ แต่ทำเอาใจประชาชนเพื่อป้องกันการต่อต้านของคนไทยหลังทำปฏิวัติแล้ว จึงยกเลิกการจ่ายเงิน 30 บาท เท่ากับ คนไทยไม่ต้องจ่ายเงินเมื่อเข้ารับการรักษาพยาบาล ต่อมามีการจัดตั้งรัฐบาลตามรัฐธรรมนูญใหม่ คนไทยยังคงเลือกตัวแทนจากพรรคไทยรักไทยที่เปลี่ยนชื่อเป็นพรรคพลังประชาชนด้วยจำนวนคนสูงอีกครั้ง อันสร้างความไม่พอใจแก่พรรคฝ่ายค้านที่ยังต้องพ่ายแพ้แก่พรรคเจ้าของนโยบายรักษาทุกโรคอีก กลุ่มทหารแก่และทหารใหม่ที่กลัวทหารแก่ กลุ่มตุลาการ ยังคงไม่พอใจการตัดสินใจของคนไทยที่ไม่ยอมจำนนต่ออำนาจคณะปฏิวัติที่ต้องการครองอำนาจเบ็ดเสร็จให้อยู่ในฝ่ายที่ตนสนับสนุน ขณะที่พรรคพลังประชาชนเริ่มสืบสานงานโครงการสุขภาพนี้ต่อเนื่องเพื่อหวังให้ประเทศไทยเป็นรัฐสวัสดิการตามเป้าหมายเดิมอีกและคนไทยรอคอยความหวังนี้เสมอ กลุ่มเกลียดชังนโยบายดังกล่าวรวมตัวกันอีกครั้งเนื่องจากทราบแน่ว่าคนไทยต้องชื่นชอบและเพิ่มความภักดีต่อพรรคดังกล่าวอย่างแน่นอนเพราะผลประโยชน์ด้านสุขภาพเป็นของคนไทยที่ยากจนเป็นหลัก อันอาจสร้างความกระด้างกระเดื่องต่อผู้มีอำนาจอย่างพวกตน จึงเริ่มแผนทำลายล้างล้มพรรคพลังประชาชนอีกครั้ง ในที่สุดพวกเขาก็ทำสำเร็จ เมื่อพรรคพลังประชาชนล้มลงด้วยคำตัดสินของกลุ่มตุลาการภายใต้บังคับบัญชาของทหารแก่มากบารมี โครงการสวัสดิการรัฐย่อมชะงักตามไปด้วย

ต่อมาพรรคฝ่ายค้านที่มีเสียงน้อยกว่าชิงซื้อส.ส.ที่แตกกระจายมาจากพรรคพลังประชาชนเพื่อผลักดันให้ตนก้าวขึ้นเป็นรัฐบาลได้สำเร็จ อันอาจส่งผลต่อโครงการรักษาสุขภาพของคนไทยซึ่งเริ่มต้นจากพรรคไทยรักไทยต้องหยุดการพัฒนาและขาดงบประมาณอุดหนุนอย่างพอเพียง เพื่อหวังทำลายล้างโครงการดังกล่าวเนื่องจากพรรคประชาธิปัตย์ที่เป็นแกนนำตั้งรัฐบาลเคยประกาศล้มล้างระบบประกันสุขภาพนี้มาตั้งแต่ต้นเพราะไม่ชื่นชอบนโยบายที่ให้รัฐเป็นผู้ดูแลเบ็ดเสร็จและหวังนำเงินไปใช้ในโครงการอื่น อีกทั้งผู้สนับสนุนรัฐบาลใหม่ไม่ต้องการให้คนไทยจดจำโครงการที่เริ่มต้นจากพรรคไทยรักไทยอีกต่อไป จึงต้องทำลายล้างให้สาบสูญไปจากแผ่นดินไทยและส่งผลให้คนไทยลืมเลือนการทำงานของพรรคนี้ นั่นหมายความว่า คนไทยกำลังถูกนำกลับไปสู่ระบบสุขภาพเก่า คือ ถ้าต้องการรักษาฟรี ก็ต้องยื่นคำร้องต่อฝ่ายที่ดูแลคนไข้อนาถาก่อนแล้วพิจารณาเป็นรายบุคคล ซึ่งมิใช่ทุกคนที่จะได้รับการดูแลรักษาโดยไม่ต้องจ่ายเงิน อันแตกต่างจากระบบประกันสุขภาพที่พรรคไทยรักไทยวางรากฐานไว้ว่า คนไทยไม่ว่ายากจนหรือร่ำรวยเมื่อเข้ารับการรักษาพยาบาลในโครงการนี้ จักต้องดูแลรักษาในมาตรฐานเดียวกันไม่ว่าจะเป็นโรคหนักหนาสาหัสหรือเบาเพียงใด โดยไม่ต้องจ่ายเงินหรือยื่นคำร้องต่อหน่วยงานใดเพื่อขอรับสิทธิคนไข้อนาถา แต่เป็นการรักษาคนไทยโดยไม่แยกสถานภาพว่ารวยหรืออนาถาอีกต่อไป อันเป็นการรักษาศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ของคนไทย

สวัสดิการรัฐที่พรรคไทยรักไทยวางรากฐานไว้ในโครงการ 30 บาทรักษาทุกโรค จนกระทั่งตอนนี้เป็นโครงการประกันสุขภาพที่ไม่ต้องจ่ายเงินเมื่อเข้ารับการรักษาโรค โดยไม่แบ่งแยกว่าต้องเป็นคนอนาถาเท่านั้น อันเป็นการคำนึงถึงศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ ซึ่งหลายประเทศทั่วโลกได้นำแบบอย่างของโครงการนี้ไปพัฒนาเพื่อใช้ในบ้านเมืองของเขาแล้ว แสดงว่า ผู้นำพรรคการเมืองนี้มีวิสัยทัศน์ล้ำหน้าในชาติเอเชียที่ช่วยให้คนจนกับคนรวยมีศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์เท่าเทียมกันอย่างเป็นรูปธรรม โครงการนี้จะอยู่รอดต่อไปได้ต้องอาศัยฝีมือการบริหารประเทศของรัฐบาลในการหารายได้เข้าประเทศแล้วแบ่งเป็นงบประมาณที่สูงขึ้นเพื่อเพิ่มสวัสดิการรักษาพยาบาลคนไทย ถ้าได้รัฐบาลอ่อนแอ ไร้วิสัยทัศน์ ขาดสติปัญญาในการทำมาการค้าเพื่อชาติ ย่อมส่งผลต่อโครงการนี้ในอนาคต อีกทั้งหากได้รัฐบาลที่มีอคติต่อโครงการเพื่อคนไทยนี้ จักส่งผลเร่งรัดให้ยกเลิกโครงการนี้แล้วกลับไปสู่ระบบคนไข้อนาถาอีกครั้ง ดังนั้น คนไทยที่ยังชื่นชอบต่อแนวคิดรัฐสวัสดิการเยี่ยงประเทศทางตะวันตกและโครงการประกันสุขภาพที่เริ่มต้นจากพรรคไทยรักไทยในอดีต จำต้องร่วมมือร่วมใจกันตั้งรัฐบาลที่มีแนวคิดเดียวกันหรือมาจากรากเหง้าเดียวกันเพื่อเข้าไปสานต่อโครงการนี้ให้พัฒนาไปสู่การดูแลคนไข้หลังออกจากโรงพยาบาลด้วยการจ้างพี่เลี้ยงหรือพยาบาล เบี้ยเลี้ยงชีพ การผ่าตัดตกแต่งเปลี่ยนโฉมหน้าสำหรับผู้บาดเจ็บจากไฟไหม้หรืออุบัติเหตุให้ดูปกติที่สุด ดังที่เด็กหญิงในอังกฤษได้รับการดูแลจากรัฐอย่างครบวงจรอันส่งผลให้เธอสามารถดำรงชีพในสังคมอย่างปกติสุขได้ มิฉะนั้น ในไม่ช้านี้ โครงการนี้จักสูญสลายไปจากแผ่นดินไทยและคนไทยต้องกลับไปอยู่ในวังวนแห่งความยากแค้นเช่นเดิม ความหวังเป็นรัฐสวัสดิการเริ่มต้นขึ้นแล้วตั้งแต่ปีพ.ศ. 2544 แต่หยุดชะงักเป็นระยะจากการแย่งอำนาจของนักการเมืองอนุรักษ์นิยมที่ชื่นชอบให้มีคนไข้อนาถากับพวกสมัยใหม่ที่พยายามดันให้คนไทยมีชีวิตเท่าเทียมกันภายใต้การดูแลสุขภาพจากรัฐอย่างเต็มศักยภาพ การจะให้สานต่อผลประโยชน์เพื่อประชาชนทั้งประเทศ คนไทยต้องลุกขึ้นมารักษาสิทธิเสรีภาพในการเลือกตั้งให้เหนียวแน่นและเลือกส่งเสริมพรรคที่สืบทอดเจตนารมณ์เดิมของพรรคไทยรักไทยเพื่อมุ่งไปสู่รัฐสวัสดิการเต็มรูปแบบสำหรับความเป็นอยู่ที่ดีขึ้นของคนไทย ถ้าคนไทยไม่รักโครงการนี้ ย่อมไม่ต้องหวังให้คนอื่นมารักมัน เพราะโครงการนี้ถือกำเนิดและคงอยู่อย่างเสียดแทงใจนักการเมืองคู่แข่งของพรรคไทยรักไทย พรรคพลังประชาชน พรรคเพื่อไทย และพวกเขาไม่อยากอยู่ใต้ร่มเงาความสำเร็จของโครงการนี้อีกต่อไป งานทำลายล้างโครงการนี้จึงเป็นเป้าหมายสำคัญของพวกเขาที่คนไทยต้องตัดสินใจว่า อยากให้มันคงอยู่อีกหรือไม่ อยากให้พัฒนาสวัสดิการรัฐนี้ไปสู่ความเป็นรัฐสวัสดิการตามเป้าหมายเดิมของพรรคไทยรักไทยหรือไม่ การแสดงเจตนารมณ์ของคนไทยต้องให้เห็นจากการเลือกตั้งซ่อมที่ใกล้เข้ามาแล้ว การเลือกตั้งใหญ่ในวันข้างหน้า การคัดค้านทุกรูปแบบเมื่อรัฐบาลใดแสดงทีท่าลดทอนสิทธิประโยชน์ด้านสุขภาพของคนไทยตามวาระอันควร การนิ่งเฉยคือ การยอมรับหรือการยอมจำนนหรือเห็นชอบกับการกระทำของรัฐบาลนั้น เมื่อคนไทยไม่เห็นชอบก็ต้องรู้จักแสดงออกตามสื่อทุกรูปแบบอย่างสันติและสงบอันเป็นสิทธิชอบธรรมที่รัฐธรรมนูญรับรองไว้แล้ว ผู้ใดจักริดรอนสิทธิเสรีภาพดังกล่าวไม่ได้ นอกจากรัฐบาลกับส.ส.ในสภารวมตัวกันแก้ไขเนื้อหาเพื่อยึดสิ่งนั้นไปจากคนไทยเท่านั้น

 

***********************

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s