สมรสซ้อน

เขียนโดย  ลีลา LAW

 

 

ประเทศจะมีความสงบสุขได้ต้องมีกฎหมายกำหนดขอบเขตสิทธิ หน้าที่ และเสรีภาพของแต่ละบุคคล ดูแลด้านศีลธรรมของประชาชน ด้วยการคุ้มครองผู้บริสุทธิ์หรือลงโทษผู้ทำละเมิดกฎหมาย ส่วนกฎหมายครอบครัวบัญญัติขึ้นเพื่อส่งเสริมความเข้มแข็งและปฏิสัมพันธ์อันดีระหว่างสามีภรรยาและลูกอย่างมีศีลธรรม เป็นที่ทราบดีว่าการสมรสในประเทศไทยนั้นกฎหมายจะคุ้มครองสิทธิและความรับผิดชอบระหว่างชายและหญิงเมื่อมีการจดทะเบียนสมรสเท่านั้น แล้วยังกำหนดเด็ดขาดว่า จักจดทะเบียนเป็นคู่สมรสได้ครั้งละหนึ่งคนเท่านั้นตามที่ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1452 บัญญัติว่า  ชายหรือหญิงจะทำการสมรสในขณะที่ตนมีคู่สมรสอยู่ไม่ได้

การจดทะเบียนสมรสครั้งที่สองในขณะที่ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งยังไม่หย่าขาดตามกฎหมายนั้น เราเรียกกันว่า สมรสซ้อนหรือจดทะเบียนซ้อน ซึ่งเป็นข้อห้ามที่มีผลทางกฎหมายในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1495 ว่า การจดทะเบียนสมรสซ้อน ถือเป็นโมฆะ  อันส่งผลให้การสมรสครั้งที่สองไม่มีผลทางกฎหมายทันที เมื่อคู่สมรสอีกฝ่ายยกเรื่องนี้ขึ้นกล่าวอ้างให้เป็นที่รับทราบแก่เจ้าของทะเบียนที่สองหรือบุคคลภายนอก

การบอกอ้างถึงการสมรสซ้อนซึ่งผิดกฎหมายนั้นบัญญัติให้อำนาจไว้ในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1497 ว่า  การสมรสที่เป็นโมฆะเพราะจดทะเบียนสมรสซ้อน บุคคลผู้มีส่วนได้เสียคนใดคนหนึ่งจะกล่าวอ้างขึ้น หรือ ร้องขอให้ศาลพิพากษาว่าการสมรสเป็นโมฆะก็ได้  ดังนั้น การบอกล้างทะเบียนสมรสซ้อนนั้นคู่สมรสซึ่งได้รับความเสียหายมีสิทธิ์เลือกวิธีอย่างใดอย่างหนึ่ง คือ บอกล้างด้วยวาจา หรือ ขอใช้อำนาจศาล ทั้งสองวิธีจักส่งผลต่างกันที่เวลาเท่านั้น คือ การบอกกล่าวด้วยวาจาส่งผลให้ทะเบียนสมรสซ้อนไร้ผลทันทีและมีผลเฉพาะคู่กรณีกัน ยังไม่ถือว่าบุคคลภายนอกรับรู้ด้วยจนกว่าจะให้บันทึกไว้ในทะเบียนซ้อนฉบับนั้นแล้ว ส่วนกรณีร้องขอให้ศาลพิพากษาการสมรสซ้อนเป็นโมฆะจักใช้เวลาพิจารณาคดีนานพอควร แล้วมีขั้นตอนที่ศาลต้องแจ้งไปยังนายทะเบียนเพื่อบันทึกความเป็นโมฆะไว้ในทะเบียนสมรสซ้อนใบนั้น มันจึงมีผลทางกฎหมายต่อคู่พิพาทและบุคคลภายนอก

หลายคนอาจสงสัยต่อไปว่า การบอกล้างทะเบียนสมรสซ้อนต้องทำเมื่อใดหรือมีกำหนดเวลาสิ้นสุดหรือไม่ กรณีเวลาบอกล้างดังกล่าวได้มีการพิพาทระหว่างคู่สมรสเรื่องจดทะเบียนซ้อนถึงศาลฎีกาและเป็นบรรทัดฐานแล้วใน คำพิพากษาฎีกาที่ 3423/2549  การกล่าวอ้างความเสียเปล่าแห่งโมฆะกรรม กฎหมายมิได้กำหนดอายุความไว้ ผู้มีส่วนได้เสียมีสิทธิยกความเป็นโมฆะของการสมรสซ้อนขึ้นกล่าวอ้างเมื่อใดก็ได้ ไม่อยู่ภายใต้บังคับประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 193/30  มันหมายความว่าคู่สมรสยกความเป็นโมฆะกรรมของทะเบียนสมรสซ้อนเวลาใดก็ได้โดยไม่มีอายุความ ดังนั้น แม้ภรรยาตามทะเบียนจะพบเรื่องทะเบียนซ้อนเมื่อสิบปีผ่านไปแล้ว ก็ยังใช้สิทธิ์กล่าวอ้างความเสียเปล่าของโมฆะกรรมนี้ได้

การกล่างอ้างความเสียเปล่าของโมฆะกรรมในทะเบียนสมรสซ้อนเกิดผลทางกฎหมายกับคู่กรณีทันที ถือว่า ไม่มีการจดทะเบียนซ้อนฉบับนั้นเลย อันส่งผลให้ฝ่ายที่มีชื่อในทะเบียนที่สองไม่เกิดสิทธิรับมรดกในฐานะทายาทโดยธรรมของคู่สมรสอีกฝ่ายตามกฎหมายมรดก หากพบว่ามีการจดทะเบียนซ้อน คู่สมรสที่ได้รับความเสียหายควรใช้สิทธิ์กล่าวอ้างความเสียเปล่าของโมฆะกรรมครั้งนี้ทันทีเพื่อรับการคุ้มครองทางกฎหมายก่อนจะดำเนินการทางทะเบียนต่อไป และเป็นการป้องกันผลประโยชน์ทางฝ่ายตนไว้

ผู้ใดกระทำตามขั้นตอนของกฎหมายย่อมได้รับการคุ้มครองดูแลอย่างเสมอภาค ตัวอย่างซึ่งทำให้ภาพชัดขึ้นกรณีผลของทะเบียนสมรสซ้อน คือ นายผยอง จดทะเบียนสมรสกับ นางกลิ่น ต่อมาไปจดทะเบียนกับ นางเด็ดดวง เมื่อนางกลิ่นทราบเรื่อง จึงใช้สิทธิ์บอกล้างพร้อมหลักฐานทะเบียนสมรสให้นางเด็ดดวงรับทราบชัดเจน ผลทางกฎหมายระหว่างนายผยอง นางกลิ่น และนางเด็ดดวง คือ

1. ทะเบียนสมรสระหว่างนางเด็ดดวง กับ นายผยอง เป็นโมฆะและถือว่าไม่มีมาแต่ต้น

2. ถ้านายผยองให้ทรัพย์สินใดอันเป็นสินสมรสของนางกลิ่นกับนายผยองแก่ นางเด็ดดวง โดยเสน่หา นางกลิ่น ภรรยาตามทะเบียนมีสิทธิ์ทวงทรัพย์สินคืนได้ครึ่งหนึ่งของมูลค่าทรัพย์สินนั้น เช่น นายผยองซื้อรถยนต์มูลค่าห้าแสนบาทให้นางเด็ดดวง ไม่ว่าก่อนหรือหลังจดทะเบียนซ้อน เมื่อรถซื้อด้วยเงินสินสมรส นางกลิ่นย่อมใช้สิทธิ์เรียกรถยนต์คืนตามมูลค่าครึ่งหนึ่งได้ คือ สองแสนห้าหมื่นบาท เป็นต้น

3. นางกลิ่นอาจใช้สิทธิเรียกค่าทดแทนจากนางเด็ดดวงซึ่งมีสัมพันธ์ทางเพศและได้รับเงินเลี้ยงดูจากนายผยอง รวมทั้งยังเรียกเงินค่าทดแทนความเสียหายประเภทนี้จากผู้เป็นสามีได้อีกด้วย

4. นายผยองอาจถูกดำเนินคดีอาญาฐานให้ข้อมูลเท็จต่อนายทะเบียน

เมื่อกฎหมายกำหนดชัดให้จดทะเบียนสมรสได้ครั้งละหนึ่งคนเท่านั้น ย่อมใช้บังคับกับคนไทยอย่างเสมอภาคและทุกศาสนาด้วย ส่วนคำสอนทางศาสนาใดยินยอมให้มีสามีหรือภริยามากกว่าหนึ่งคน ย่อมทำได้ แต่ต้องอยู่ภายใต้กฎหมายไทยที่มีสิทธิ์จดทะเบียนสมรสและรับสิทธิทางกฎหมายต่างๆได้เพียงหนึ่งคนเท่านั้น ส่วนบรรทัดฐานทางสังคมไทยหรือในโลกสากลจักยกย่องสามีหรือภริยาตามทะเบียนสมรสหรือตามกฎหมายที่ตนถือสัญชาติอยู่เท่านั้น ดังนั้น เราจึงควรเลือกพิจารณาอย่างรอบคอบว่าจะเป็นคนอยู่ภายใต้กฎหมายหรือนอกกฎหมาย

 

*********************************

2 thoughts on “สมรสซ้อน

  1. มีข้อสงสัยค่ะ ถ้ามีการแต่งงานกับผู้หญิงสองคน คนแรกแต่งก่อนคบมานานมากแต่ไม่ได้จดทะเบียนแต่สังคมแถวบ้านทราบเรื่อง แต่อีกคนหนึ่งมาเจอกันที่ทำงานเลยแต่งงานกับคนที่ทำงานอีกครั้ง ผู้ปญิงคนนี้ได้จดทะเบียนถูกต้องตามกฎหมาย เป็นข้าราชการทั้งหมด ผู้หญิงคนแรกไม่มีสิทธิอะไรเลยใช่มั้ยคะ …
    แล้วมีปัญหาว่าผู้หญิงที่ที่แต่งงานก่อนดันมาที่ทำงานแล้ววันนั้นไม่มีใครอยู่ เค้าเลยขอพบผู้ส่งคำถาม(ผู้เขียน) ว่ารู้รึเปล่าว่าผู้ชายแต่งงานแล้ว ผู้เขียนถามก็เลยบอกเท่าที่รู้ว่าแต่งแต่ไม่ได้ไป พอทีหลังมาหัวหน้างานซึ่งเป็นผู้ชายจะเอาเรื่องกับผู้เขียนถามได้รึเปล่าคะ เค้าโทรมาต่อว่าว่าทำไมพูดความจริง … ช่วยตอบหน่อยนะคะว่ามันจะเป็นอย่างไร

    1. หลักก.ม.ครอบครัวแล้ว ถ้าแต่งงานโดยชอบด้วยก.ม. คือ การจดทะเบียนสมรส ด้วย แม้จะไม่มีพิธีแต่งงานหรูหราหรือเป็นที่รู้กันทั่วเมือง ก็จะถือว่า เป็นคู่สมรสโดยชอบธรรมและก.ม.คุ้มครองไว้ กรณีปัญหาที่คุณถามไว้ เมียคนแรกอยู่กินกัน แต่ไม่ได้จดทะเบียนสมรส ก็ไม่ถือว่าเป็นคู่สมรสตามก.ม.ไทย กับ หญิงอีกคนที่จดทะเบียนสมรส แม้มาทีหลัง ก็ถือว่า เป็นภรรยาโดยชอบด้วยก.ม.ไทย มีสิทธิ์ทุกอย่างที่ภรรยาพึงได้รับ ส่วนการร้องเรียนในวงราชการเรื่องผัวเมียนอกก.ม.นั้น ขึ้นอยู่ที่ความรุนแรงที่เกิดขึ้นและมุมมองของเจ้านาย ถ้ากระทบต่อชื่อเสียงหน่วยงานหรือคุณภาพการงาน อาจถึงขั้นไล่ออกหรือสอบสวนจริยธรรมกันได้ ผลทางก.ม.เป็นไปตามความคุ้มครองที่ให้กับ ภรรยาโดยชอบด้วยก.ม.เท่านั้น หญิงที่ไร้ใบทะเบียนสมรส แม้แต่งงานอยู่กินก่อน ก็มิใช่ภรรยาโดยชอบด้วยก.ม.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s